Shkencëtarët, alarm për ‘kimikatet e përhershme’ që fshihen në gjakun tonë

Kimikatet toksike që fshihen në enët e gatimit, make-up dhe tualet mund të dëmtojnë zemrën. Shkencëtarët kanë paralajmëruar prej vitesh për rreziqet e substancave perfluoroalkil, ose PFAS.

Të quajtura ‘kimikate të përhershme’ sepse mund të qëndrojnë në mjedis për qindra vjet, ato janë të lidhura me gjithçka, nga kanceri te infertiliteti.

Por provat e fundit nga studiuesit holandezë dhe gjermanë sugjerojnë se ndikimi i PFAS në shëndetin e njeriut mund të jetë edhe më i madh se sa dyshohet.

Testet treguan shenja ‘të qarta’ që PFAS çuan në nivele më të larta të lipideve ‘të dëmshme’ të gjakut, si kolesteroli dhe substanca të tjera yndyrore.

Lipidet ose yndyrnat e tepërta në gjak mund të rrisin rrezikun e sulmeve në zemër dhe goditjeve në tru.

Gjetjet nuk vërtetojnë se kimikatet, të shtuara në enët e gatimit, qilima, tekstile dhe sendet e tjera për t’i bërë ato më të papërshkueshme nga uji dhe njollat, shkaktojnë ndonjë problem të pafavorshëm të zemrës, sepse faktorë të tjerë mund të jenë në lojë.

Shkencëtarët thanë se rezultatet, megjithatë, duhet të shërbejnë si një paralajmërim se “mund të mos ketë nivele të sigurta nën të cilat ekspozimi është pa rrezik për shëndetin”.

Autori i studimit, Profesor Monique Breteler, drejtor i shkencave të shëndetit të popullatës në Qendrën Gjermane për Sëmundjet Neurodegjenerative (DZNE), tha: “Ne shohim shenja të qarta të një efekti të dëmshëm të PFAS në shëndet.

“Ne kemi gjetur në të njëjtin përqendrim të PFAS në gjak, efektet negative janë më të theksuara tek më të rinjtë sesa tek ata më të moshuar.

“Të dhënat tona tregojnë një korrelacion statistikisht domethënës midis PFAS në gjak dhe lipideve të dëmshme të gjakut të lidhura me rrezikun kardiovaskular.”

“Sa më i lartë niveli i PFAS, aq më i lartë është përqendrimi i këtyre lipideve.

Marrë në mënyrë rigoroze, kjo nuk është ende provë se kimikatet PFAS shkaktojnë profile të pafavorshme të lipideve të gjakut.

PFAS janë një klasë e kimikateve që njihen më mirë si substanca polifluoroalkil.

Të famshëm për qëndrueshmërinë dhe vetitë e tyre rezistente, ato janë përdorur në një mori produktesh, nga enët e gatimit, te rrobat, paketimet, kozmetika dhe madje edhe lodrat e fëmijëve.

Por industritë tani po largohen prej tyre për shkak të ndikimeve të tyre të dëmshme.

Kur PFAS hyn në trup ose përmes ushqimit dhe ujit që njerëzit hanë dhe pinë ose duke thithur ajër të kontaminuar, ato mund të shpërndahen në të gjithë trupin në inde dhe organe.

PFAS më parë ka qenë i lidhur me kancerin e veshkave, kancerin e prostatës dhe kancerin e gjirit, ndër të tjera.

Ndërsa këto lidhje nuk janë përfundimtare dhe kërkimi është në vazhdim, një pjesë e shqetësimit është sepse PFAS janë kaq të kudondodhura në jetën moderne dhe qëndrojnë aq gjatë në mjedis sa mund të depërtojnë në furnizimet me ujë, duke rritur më tej ekspozimin.

Gjetjet, bazuar në tre nga llojet më të zakonshme të PFAS (PFOA, PFOS dhe PFHxS) u botuan në revistën Exposure and Health.

Të tre kishin ‘lidhje statistikisht domethënëse’ me nivele më të larta të lipideve, kolesterolit, acideve yndyrore si dhe albuminës, një proteinë e prodhuar nga mëlçia.